Ποιο είναι το φύλο σου;

Ποιο είναι το φύλο σου;

Ξεκάθαρο, θα πούνε πολλοί. «Αρσενικό ή θηλυκό» η απάντηση... Τα πράγματα όμως δεν είναι τόσο απλά... Οι κοινωνίες του παρελθόντος είχαν αυστηρά διακριτούς ρόλους για τα δύο φύλα. Και η αυστηρή διάκριση ανάμεσα στους ρόλους των δύο φύλων, είναι εκείνη που δημιουργεί διακρίσεις, διακρίσεις οι οποίες αναπαράγονται και διαιωνίζονται με διάφορους τρόπους από την κοινωνία μας...

Ας αναλύσω το θέμα όμως λίγο περισσότερο για να γίνω πιο κατανοητός... Η ανθρώπινη κοινωνία δυστυχώς έχει διαμορφώσει με την πάροδο του χρόνου, εντελώς διαφορετικούς ρόλους για τα δύο φύλα, ρόλους που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα του σήμερα, ρόλους οι οποίοι «φυλακίζουν» τον καθένα από μας σε προσδοκώμενες στάσεις και συμπεριφορές, ρόλους οι οποίοι δημιουργούν διακρίσεις...

Ο προσδοκώμενος ρόλος της γυναίκας; Να είναι ντελικάτη και υπερευαίσθητη. Να έχει συχνές μεταπτώσεις στη συμπεριφορά της. Να έχει σαφή προτίμηση στο ροζ. Να είναι καλή νοικοκυρά. Να έχει την αποκλειστική ευθύνη για το μεγάλωμα των παιδιών της. Να μην έχει καριέρα, μια και «το σπίτι και τα παιδιά» δεν της αφήνουν χρόνο, άρα και να αμείβεται χαμηλότερα. Να μην ασχολείται με τα κοινά, την πολιτική, τη διοίκηση, μια και «η θέση της είναι στο σπίτι». Να μην μπορεί ν’ ασχοληθεί με χειρωνακτικές ή τεχνικές δραστηριότητες. Να απέχει από την τεχνολογία και τ’ αθλητικά. Να είναι πάντα το «θήραμα» περιμένοντας την κίνηση του «κυνηγού – άντρα». Να είναι εκφραστική, όσον αφορά τα συναισθήματά της. Να είναι παθητική και όχι διεκδικητική. Να μην είναι βίαιη, αλλά να είναι πάντα το θύμα και άρα να μην ασχολείται με οτιδήποτε εμπεριέχει βία ή αυτοάμυνα...

Κι ο άντρας; Να είναι ουσιαστικά απών από το σπίτι και το μεγάλωμα των παιδιών. Να μην ασχολείται καθόλου με τις δουλειές του σπιτιού ή το μεγάλωμα των παιδιών. Όταν είναι σπίτι δουλειά του είναι να πίνει μπύρες και να βλέπει αθλητικά στην τηλεόραση. Να είναι ο κύριος υπεύθυνος για την οικονομική επιβίωση μιας οικογένειας. Να είναι ο ψηλότερα (ή ο μόνος...) αμειβόμενος, ο άνθρωπος – καριέρα, ο διοικητής, ο πολιτικός... Να είναι εκείνος που δικαιούται να εκφράσει την άποψή του. Να είναι ο διεκδικητικός. Να είναι ο «αυστηρός», ο «μπαμπούλας» («περίμενε να το μάθει αυτό ο μπαμπάς σου και θα δεις τι θα πάθεις...»), ο «τιμωρός» για τα παιδιά. Να είναι ψύχραιμος εώς αναίσθητος. Να μην πρέπει να εκφράζει εύκολα ορισμένα συναισθήματα που θεωρούνται «γυναικεία». Να έχει σαφή προτίμηση στο μπλε. Να πρέπει να είναι καλός μάστορας, γνώστης της τεχνολογίας, ν’ ασχολείται με αθλητικά... Να πρέπει πάντα να κάνει το πρώτο βήμα στις σχέσεις του με τις γυναίκες: να είναι ο «κυνηγός», αλλά και ο «ιππότης»... Να είναι ο κουβαλητής. Ν’ ασχολείται με τα επικίνδυνα επαγγέλματα. Να είναι εκείνος που θα πρέπει να εγκαταλείψει, αν χρειάζεται, τη συζυγική εστία για να έχει η οικογένειά του εισόδημα. Να είναι εκείνος που θα κληθεί στο στρατό και θα πάει να πολεμήσει. Να είναι ο «προστάτης». Να είναι ο πρώτος ύποπτος σε περιπτώσεις βίας, αλλά και να θεωρείται φυσικό εκ μέρους του να ασκήσει βία σε πολλές περιπτώσεις!

Πρώτα το φεμινιστικό κίνημα, προσπάθησε με υγιή τρόπο να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στα δύο φύλα. Ήταν και οι ιστορικές συνθήκες τέτοιες που ευνόησαν την εμφάνιση αυτή του φεμινιστικού κινήματος. Η ανθρωπότητα εξήλθε δύο παγκοσμίων πολέμων με δεκάδες εκατομμύρια νεκρούς και τραυματίες και κατεστραμμένες οικονομίες. Η είσοδος των γυναικών στην αγορά εργασίας ήταν λίγο ως πολύ απαραίτητη, έτσι ώστε η οικονομία των πλείστων χωρών που συμμετείχαν στους πολέμους αυτούς, να επανακάμψει. Βασικό μότο των φεμινιστριών του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα, το «κι εμείς μπορούμε»...

Οι τελευταίες δύο, κυρίως, δεκαετίες του 20ου αιώνα και οι πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα, βρίσκουν την ανθρωπότητα σε μια κάπως αλλοπρόσαλλη κατάσταση, όσον αφορά το θέμα αυτό... Από τη μια οι γυναίκες έχουν μπει για τα καλά πλέον στην αγορά εργασίας. Η εργαζόμενη γυναίκα – μητέρα, η «γυναίκα για όλους τους ρόλους», η «γυναίκα που μπορεί», είναι αυτή που απαντάται στη συντριπτική πλειοψηφία των γυναικών, τουλάχιστον στις δυτικές κοινωνίες.

Επιπλέον, αρκετοί είναι οι άντρες που ασχολούνται ολοένα και περισσότερο με το μεγάλωμα των παιδιών και τις δουλειές του σπιτιού ή οι άντρες που έχουν χαμηλότερο εισόδημα από τις συζύγους τους. Αυτό συνεπάγεται και έκφραση συναισθημάτων, στάσεων και συμπεριφορών από πολλούς άντρες που θεωρούνται παλιά καθαρά «γυναικείες», όπως και το αντίστροφο: έκφραση συναισθημάτων, στάσεων και συμπεριφορών από πολλές γυναίκες, που θεωρούνταν παλιά καθαρά «αντρικές»...

Η εμφάνιση του κινήματος των ΛΟΑΤ στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, ήρθε να περιπλέξει (ή μήπως να ξεκαθαρίσει;) ακόμη περισσότερο τα πράγματα... Στο ίδιο μοτίβο, εμφανίστηκε ο όρος «ανδρόγυνος εγκέφαλος» στην ψυχολογία, ως αντικείμενο μελέτης ... Είναι πλέον ξεκάθαρο πως δεν μπορούμε να μιλάμε για «ξεκάθαρους» και «διακριτούς» ρόλους των δύο φύλων και αν πράττουμε κάτι τέτοιο, αυτόματα δημιουργούμε διακρίσεις εναντίον του ενός ή του άλλου φύλου.

Όπως ανέφερα όμως, στις μέρες μας ζούμε μια κάπως αλλοπρόσαλλη κατάσταση. Κι αυτό γιατί παρόλες τις εξελίξεις που αναφέρθηκαν στην προηγούμενη παράγραφο, τα απηρχαιωμένα στερεότυπα που μιλούν για (σχεδόν) εντελώς διακριτούς ρόλους των δύο φύλων, καλά κρατούν κι εξακολουθούν να αναπαράγονται από την κοινωνία μας με διάφορους τρόπους, δημιουργώντας διακρίσεις.
Εξακολουθεί έτσι, να υπάρχει μια εμμονή στην υποεκπροσώπηση των γυναικών σε θέσεις εξουσίας και διοίκησης κάτι που σε μεγάλο βαθμό δημιουργεί και τη διαφορά των δύο φύλων όσον αφορά τη μισθοδοσία. Δυστυχώς, το φεμινιστικό κίνημα ενώ στις απαρχές του εξέφραζε υγιή μηνύματα ισότητας ανάμεσα στα δύο φύλα, καταβάλλει πλέον μια προσπάθεια υποτίμησης ή και γελοιοποίησης του ανδρικού φύλου, λες και με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται η εξύψωση του γυναικείου φύλου, κυρίως παρουσιάζοντας τον άντρα ως τον «άτσαλο» γονιό, ή τον «κηφήνα» στην οικογενειακή «κυψέλη», το «βίαιο», τον «αγροίκο», τον «άχρηστο», το «χαζό», σε μια πρωτοφανή έκρηξη μισανδρισμού...

Πράγματι, πολλοί είναι οι άντρες που πλέον αγωνίζονται να βρουν ένα παραγωγικό, σημαντικό ρόλο. Αφού δεν είναι πλέον οι αποκλειστικοί «κουβαλητές», οι «προμηθευτές», οι «οικονομικοί παροχείς» στις οικογένειές τους ενώ ταυτόχρονα εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται από την κοινωνία ως δεύτερης κατηγορίας γονείς και ως ανήμποροι ν’ ασχοληθούν με το νοικοκυριό, τι ρόλος τους απομένει; Αφού έχουν ν’ αντιμετωπίσουν πλέον τη «γυναίκα που τα κάνει όλα», τη γυναίκα που ικανοποιείται από μόνη της, τη γυναίκα που γονιμοποιείται μόνη της, τη γυναίκα που περνά και μόνη της καλά, τι τους απομένει να κάνουν;

Η έκρηξη του αριθμού των διαζυγίων σε όλες τις δυτικές κοινωνίες, έκανε το πρόβλημα αυτό ακόμη χειρότερο. Εκατομμύρια μπαμπάδες σ’ όλο τον κόσμο από τη μια στιγμή στην άλλη μετατρέπονται, χωρίς ν’ αρθρώσουν λέξη σ’ ένα οικογενειακό δικαστήριο, από γονείς σε «επισκέπτες» των παιδιών τους, σε «μπαμπάδες του Σαββατοκυρίακου», σε «μπαμπάδες του λούνα – παρκ» και σε «επιταγές διατροφής». Εκατομμύρια μπαμπάδες απλά αποξενώνονται σταδιακά από τα παιδιά τους και παύουν να αποτελούν μέρος της ζωής τους, όχι από δική τους επιλογή, αλλά γιατί έτσι προστάζει η κοινωνία μας. Από την άλλη πλευρά, εκατομμύρια είναι και τα παιδιά που σε μια στιγμή «ορφανεύουν» από πατέρα ενώ ο πατέρας τους είναι ακόμη εν ζωή...

Η κοινωνία με διάφορους τρόπους, εξακολουθεί ν’ αναπαράγει αυτή την αυστηρή διάκριση ανάμεσα στα δύο φύλα. Πηγαίνετε στα πλείστα καταστήματα παιχνιδιών και θα δείτε διαχωρισμένα τα «παιχνίδια για αγόρια» από τα «παιχνίδια για κορίτσια», παιχνίδια που αναπαράγουν τις συμπεριφορές και τα στερεότυπα που έχουν αναφερθεί προηγουμένως. Δείτε τα χρώματα που χρησιμοποιούνται για τα ρούχα ή τα αντικείμενα που χρησιμοποιούνται από αγόρια ή από κορίτσια, από άντρες ή από γυναίκες. Δείτε τις διαφημίσεις για παιδικά είδη και μετρήστε σε πόσες από αυτές εμφανίζεται μόνο η μαμά, σε πόσες και οι δύο γονείς και σε πόσες ο μπαμπάς. Δείτε παιδικές σειρές και παρατηρήστε το ίδιο πράγμα. Πηγαίνετε σε ένα δημόσιο χώρο και παρατηρήστε πού βρίσκεται ο χώρος για ν’ αλλάζεις την πάνα του παιδιού σου: σε ουδέτερη τουαλέτα ή στις γυναικείες; Παρατηρήστε το ποσοστό των ανδρών και το ποσοστό των γυναικών ηθοποιών που συμμετέχουν σε γυμνές σκηνές. Παρατηρήστε το ποσοστό των ανδρών και το ποσοστό των γυναικών ηθοποιών που ασκούν βία σε κάποια σκηνή. Παρατηρήστε το ποσοστό των ανδρών ηθοποιών και το ποσοστό των γυναικών ηθοποιών που κατέχουν κάποια θέση διοίκησης ή πολιτικής στις ταινίες, αλλά και στην αληθινή ζωή! Παρατηρήστε ... παρατηρήστε ... παρατηρήστε... Η λίστα είναι ατέλειωτη, όπως και η πλύση εγκεφάλου στην οποία όλοι μας λαμβάνουμε μέρος, από πολύ μικρή ηλικία!

Η λύση δεν είναι ούτε ο μισογυνισμός, ούτε ο μισανδρισμός, ούτε η «πάλη» των φύλων. Ούτε η αυστηρή διάκριση των ρόλων των δύο φύλων είναι η λύση, μια και αυτή είναι η γενεσιουργός αιτία όλων των διακρίσεων και ανισοτήτων ανάμεσα στα δύο φύλα! Αν θέλουμε να δούμε πραγματική ισότητα ανάμεσα στα φύλα, πρέπει να πάμε πέρα από αυτά και να βλέπουμε τους ανθρώπους ανεξαρτήτως του φύλου τους...

Αυτό πρέπει να κάνεις κι εσύ με τον εαυτό σου. Είσαι άντρας κι όμως θέλεις να δείξεις συναισθήματα και ν’ αναμιχθείς στη ζωή των παιδιών σου ενεργά, ανεξάρτητα από το τι σου επιβάλλει η κοινωνία; Κάνε το! Είσαι γυναίκα και θες να κάνεις καριέρα, ν’ ανελιχθείς, να λάβεις κάποια θέση διοίκησης ή ν’ ασχοληθείς με την πολιτική; Πάλεψέ το! Είσαι άντρας αλλά θες να γίνεις νηπιαγωγός ή νοσοκόμος; Κάνε το! Είσαι γυναίκα και θες ν’ ασχοληθείς με το στρατό; Κάνε το! Είσαι γυναίκα και γουστάρεις πολύ έναν άντρα; Κάνε εσύ το πρώτο βήμα! Είσαι άντρας και σέβεσαι τη γυναίκα σου αλλά και τον εαυτό σου και θες να δώσεις ορθά πρότυπα ισότητας στα παιδιά σου; Τότε ν’ ασχοληθείς κι εσύ εξίσου με το μεγάλωμα των παιδιών και το νοικοκυριό, ή τουλάχιστον μοιράστε τις δουλειές αφού έρθετε πράγματι σε συμφωνία μεταξύ σας και όχι με βάση το φύλο σας!

Εκτός από ό,τι αφορά τα γεννητικά όργανα, δεν πρέπει να υπάρχει τίποτε άλλο που να καθορίζει το φύλο σου! Όλα τα υπόλοιπα είναι κοινωνικά κατασκευάσματα, κατασκευάσματα τα οποία εν πολλοίς σε πιέζουν και σε περιορίζουν αντί να σε απελευθερώνουν, κατασκευάσματα τα οποία δημιουργούν διακρίσεις αντί να προωθούν τη δικαιοσύνη...

 

Μάριος Πανάου