Ξεκλείδωσε το μυαλό σου!

Σου ζητώ να σκεφτείς ελεύθερα. Κι όταν λέω "ελεύθερα", εννοώ να σκεφτείς βγάζοντας ένα - ένα τα κομμάτια του μυαλού σου, που δόμησαν άλλοι για εσένα... Με άλλα λόγια, σου ζητώ να κάνεις ένα "ταξίδι στο χρόνο", πηγαίνοντας πίσω στη στιγμή που ήρθες σ' αυτό τον κόσμο. Γιατί στο ζητώ αυτό; Επειδή όσα σκεφτόμαστε, από τότε ξεκινούν να μπαίνουν σε μια "φόρμα", μια "φόρμα" που άλλοι καθορίζουν... Κι αν θες πράγματι να δεις καθαρά τα πράγματα και να σκεφτείς ελεύθερα, πρέπει ν' ανοίξεις το μυαλό σου και ν' αποτινάξεις τη "φόρμα" που το περιβάλλει...

Ας δούμε πρώτα ένα προς ένα τα κομμάτια που "δομούν" τη σκέψη σου, κομμάτια που άλλοι τοποθέτησαν στο μυαλό σου κι όχι εσύ... Με το που θα γεννηθείς, έχεις μια ιθαγένεια. Ανήκεις σ' ένα έθνος / κράτος, όπως συμβαίνει με τον κάθε άνθρωπο σ' αυτή τη γη. Έχεις ταυτόχρονα μια θρησκεία, όπως συμβαίνει με την πλειοψηφία των ανθρώπων πάνω σ' αυτή τη γη. Έχεις ένα χρώμα δέρματος ίδιο με εκατομμύρια άλλους συνανθρώπους σου, μα διαφορετικό από εκατομμύρια άλλους. Το ίδιο συμβαίνει και με τα φυλετικά χαρακτηριστικά σου. Έχεις κλάψει την ώρα της γέννας, αναπνέοντας για πρώτη φορά, καθησυχάζοντας τους γονείς σου πως είσαι "φυσιολογικό" παιδί, ή γεννήθηκες με κάποιο "πρόβλημα", με ό,τι κι αν αυτό συνεπάγεται στον αναμενόμενο από εσένα ρόλο... Έχεις ένα φύλο, βάσει του οποίου αναμένεται από εσένα να επιτελέσεις ένα συγκεκριμένο ρόλο. Γεννιέσαι σε μια εποχή με συγκεκριμένα ήθη, έθιμα, μόδα... Γεννιέσαι σε μια οικογένεια μιας συγκεκριμένης κοινωνικής τάξης, όπου τα μέλη της, από τον καιρό που είχαν γεννηθεί, είχαν υποστεί την ίδια δόμηση στη σκέψη τους από άλλους, όπως αυτή που πρόκειται να σου συμβεί ...

Όταν είσαι πολύ μικρό παιδί, όλοι οι άνθρωποι σου φαίνονται το ίδιο. Δεν έχει δομηθεί, βλέπεις, η σκέψη σου ακόμη... Φτωχοί, αστοί και πλούσιοι είναι το ίδιο για σένα. Άντρες και γυναίκες, αγόρια και κορίτσια, είναι το ίδιο για σένα. Χριστιανοί, μουσουλμάνοι, βουδιστές, άθεοι κ.ο.κ. είναι το ίδιο για σένα. Αριστεροί, κεντρώοι και δεξιοί είναι το ίδιο για σένα. Παναθηναϊκοί και Ολυμπιακοί είναι το ίδιο για σένα. Πόρνες, αστυνομικοί, δικαστές, γιατροί, δάσκαλοι και δικηγόροι είναι το ίδιο για σένα. Άτομα με κανονικές ανάγκες και άτομα με ειδικές ανάγκες είναι το ίδιο για σένα. Ψηλοί, κοντοί, παχουλοί, λεπτοί, ντεμοντέ, μοδάτοι, όμορφοι, άσχημοι είναι το ίδιο για σένα. Παιδιά, ενήλικες και ηλικιωμένοι είναι το ίδιο για σένα. Τρελοί και λογικοί είναι το ίδιο για σένα. Λευκοί και μαύροι είναι το ίδιο για σένα. Έλληνες, Τούρκοι, Αφρικανοί, Αμερικανοί, Ρώσοι, Κινέζοι και Ινδοί είναι το ίδιο για σένα...

Μεγαλώνοντας, ξεκινάει η δόμηση... Μαθαίνεις την ιστορία που σου λένε πως έχει το έθνος σου, όπως και τα παιδιά σε όλο τον κόσμο μαθαίνουν την ιστορία που τους λένε πως έχει το έθνος τους. Μαθαίνεις πως το έθνος σου έχει παραδοσιακούς συμμάχους και εχθρούς, όπως και τα παιδιά σε άλλα έθνη μαθαίνουν πως το έθνος τους έχει παραδοσιακούς συμμάχους και εχθρούς. Έτσι δημιουργήθηκε η "παράδοση" και η "ιστορία". Και έτσι δημιουργείται νέα "ιστορία"...

Εκτίθεσαι σε συγκεκριμένη θρησκεία και στα ιερά βιβλία αυτής της θρησκείας, αλλά και στο πώς η πολιτική σου παράταξη, στην οποία αναφερόμαστε παρακάτω, αντιλαμβάνεται αυτή τη θρησκεία. Καθόλου σημασία δεν έχει αν λ.χ. ο Χριστός δε διέκρινε τον κόσμο σε "Χριστιανούς" και "Αλλόθρησκους", ούτε ο Βούδας σε "Βουδιστές" και "Αλλόθρησκους" κ.ο.κ. αλλά αναφέρονταν σε όλους τους ανθρώπους... Μαθαίνεις να πιστεύεις (όχι ελεύθερα), όχι σ' αυτά που πράγματι είπε και πρέσβευε ο "ιδρυτής" της θρησκείας σου, αλλά στην ανωτερότητά σου έναντι των άλλων ανθρώπων...

Εκτίθεσαι στις αντιλήψεις και στις θέσεις του κόμματος που ακολουθεί η οικογένειά σου (ως επί το πλείστον...) και μαθαίνεις να βλέπεις τον κόσμο μέσα από τις αντιλήψεις αυτές. Όσοι ανήκουν στο αντίπαλο κόμμα, είναι "εχθροί"... Ακολουθείς δε και συγκεκριμένη ποδοσφαιρική ομάδα που συνάδει με τις πολιτικές σου πεποιθήσεις... Και πας στο γήπεδο ή στους δρόμους, και γίνεται "πόλεμος" με τους οπαδούς της αντίπαλης ομάδας...

Να συνεχίσω; Με βάση το χρώμα του δέρματός σου, τα φυλετικά χαρακτηριστικά σου, την εμφάνισή σου, το φύλο σου, την κοινωνική σου τάξη κ.ο.κ. σε μαθαίνουν να επιτελείς συγκεκριμένους ρόλους. Σε μαθαίνουν πως πρέπει να επιτελείς συγκεκριμένους ρόλους. Σε μαθαίνουν πως "έτσι κάνουν οι περισσότεροι" ή "έτσι έχουν τα πράγματα" ή "έτσι γινόταν πάντοτε" και πως "τα πράγματα δεν αλλάζουν"... Και με βάση αυτή τη "λογική" σε μαθαίνουν να δέχεσαι τη διάκριση υπέρ ή εναντίον σου λόγω των χαρακτηριστικών σου, και να ζεις μ' αυτήν χωρίς ν' αντιδράς... Κι αν αντιδράσεις, απλά έρχεσαι αντιμέτωπος/η με μια άλλη κοινωνική ομάδα που ευνοείται, λόγω αντίστοιχων δικών της χαρακτηριστικών... Και η πάλη, διαιωνίζεται ...

Όσοι τώρα έχουν κάποια μορφή εξουσίας σ' αυτό τον κόσμο, συνδράμουν με τον τρόπο τους στη συγκεκριμένη δόμηση της σκέψης σου. Γιατί; Επειδή αυτό θα τους βοηθήσει να διατηρήσουν την εξουσία που έχουν πάνω σου. Επειδή αν δομήσουν τη σκέψη σου όπως θέλουν, δε θα μπορείς να τους κρίνεις... Κι αν δεν μπορείς να τους κρίνεις, θα σε ελέγχουν, όπως έλεγχαν δισεκατομμύρια άλλους πριν εσένα κι όπως θέλουν να συνεχίσουν να ελέγχουν δισεκατομμύρια άλλους μετά από εσένα... Κι όποιος κι αν είναι στην κορυφή αυτής της πυραμίδας εξουσίας, σίγουρα αρέσκεται στο να διαχωρίζει τους ανθρώπους με τον τρόπο που είναι διαχωρισμένοι και να τους βάζει να τσακώνονται μεταξύ τους... Αν κάποιοι είναι διαιρεμένοι αντί ενωμένοι, ελέγχονται αποτελεσματικότερα. Σωστά;

Αφήνω όμως τις θεωρίες συνομωσίας, γιατί υπάρχει και ο κίνδυνος να με πείτε και "τρελό"... Θα τις αφήσω για τους πιο "τολμηρούς" κι εγώ θ' αναφερθώ μονάχα στο γιατί γράφω αυτό το κείμενο... Γράφω αυτό το κείμενο επειδή λόγω όλης αυτής της δόμησης, γίνονται πόλεμοι ανάμεσα σε έθνη, ιεροί πόλεμοι ανάμεσα σε θρησκείες και έθνη, τσακωμοί ανάμεσα σε αντιπάλους πολιτικών κομμάτων, τσακωμοί ανάμεσα σε χουλιγκάνους διαφορετικών ομάδων, διακρίσεις εναντίον και των δύο φύλων σε διαφορετικούς τομείς, περιθωριοποίηση συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων, φαινόμενα ρατσισμού και bullying κ.ο.κ. Πόσο θ' άλλαζαν άραγε τα πράγματα αν όλοι σταματούσαμε να σκεφτόμαστε με τον τρόπο που άλλοι δόμησαν τη σκέψη μας και ξεκινούσαμε να σκεφτόμαστε απλά ως ... άνθρωποι;

 

Μάριος Πανάου