Η πλάγια σκέψη και πώς να την εξελίξουμε...

Ο Edward De Bono, δημιουργός του όρου της "πλάγιας σκέψης", διακρίνει δύο είδη σκέψης: την "κατακόρυφη σκέψη", που είναι ο συνηθισμένος και λογικότερος τρόπος ν' αντιμετωπίσεις και να προσπαθήσεις να επιλύσεις ένα πρόβλημα και την "πλάγια σκέψη", που αφορά όλους τους όχι τόσο συνήθεις, πιθανούς και ορθόδοξους τρόπους επίλυσης ενός προβλήματος. Από τη στιγμή όμως που, σε πολλές περιπτώσεις στη ζωή μας φτάνουμε σε αδιέξοδο, γίνεται φανερό πως η ικανότητα ενός ανθρώπου να χρησιμοποιεί την πλάγια σκέψη μπορεί να αποβεί καθοριστική για την επίλυση ενός προβλήματος, την εξέλιξη, την πρόοδο, τη δημιουργικότητα, την καινοτομία...

Πώς όμως μπορούμε να εξελίξουμε τη χρήση της πλάγιας σκέψης στον εαυτό μας ή στους μαθητές μας; Πιο κάτω περιγράφονται ενδεικτικά, συγκεκριμένες τεχνικές που υποβοηθούν τη χρήση της πλάγιας σκέψης:

1. Η λογική δεν ελέγχει το νου, είναι στην υπηρεσία του νου: Αντί να προχωρήσουμε βήμα - βήμα για να λύσουμε κάτι σύμφωνα με τον κατακόρυφο τρόπο σκέψης, υποστηρίζουμε μια νέα και αρκετά αυθαίρετη θέση και προσπαθούμε να προχωρήσουμε αντίστροφα για να τη δικαιολογήσουμε.

2. Εκθέτω τον εαυτό μου σε νέα ερεθίσματα: Πολλές φορές αν βάλουμε τον εαυτό μας σε ένα τόπο όπου θα έχουμε πολλά νέα ερεθίσματα στα οποία συνήθως δε θα ήμασταν εκτεθειμένοι, μπορεί να σκεφτούμε ένα νέο τρόπο να λύσουμε ένα πρόβλημα.

3. Παραλλαγές της κατακόρυφης σκέψης: Παίρνουμε τη λύση που μας προτείνει η κατακόρυφη σκέψη και ελέγχουμε αν μπορούμε να δράσουμε με διαφορετικό τρόπο σε κάθε βήμα της. Οι αλλαγές σε ένα ή περισσότερα βήματα, ή διαφορετικά, η εξέταση πολλών εναλλακτικών υποθετικών σεναρίων, μπορεί να μας οδηγήσουν σε ένα νέο, πιο πρακτικό ή πιο αποτελεσματικό τρόπο, λύσης...

4. Ιδεοθύελλα: Έχοντας μια κεντρική έννοια, αφιερώνουμε λίγη ώρα και καταγράφουμε ό,τι μας έρχεται στο νου με βάση αυτή την κεντρική έννοια. Ακολούθως, οργανώνουμε, όπως μπορούμε, αυτά που έχουμε καταγράψει...

5. Οργάνωση / ταξινόμηση με διαφορετικό κριτήριο: Χρησιμοποιούμε διαφορετικό κριτήριο για να οργανώσουμε / ταξινομήσουμε τα δεδομένα που έχουμε μπροστά μας. Αυτό μπορεί να μας οδηγήσει και σε μια νέα λύση.

6. Κατάργηση κανόνων / ορίων / περιορισμών: Αν με βάση την κατακόρυφη σκέψη επιβάλλονται ή υπονούνται συγκεκριμένοι κανόνες / όρια / περιορισμοί, προσπαθούμε να σκεφτούμε μια λύση χωρίς να τα λαμβάνουμε αυτά υπόψη. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει και την προσπάθεια κατάργησης εμφανών "μοτίβων" ή "αναμενόμενων συμπεριφορών" που υπάρχουν σε μια "κατακόρυφη" λύση ή / και την προσπάθεια εξεύρεσης άλλων μοτίβων. Τέλος, άλλες λύσεις μπορεί να προκύψουν αν σκόπιμα αλλάξουμε τους υφιστάμενους κανόνες, βάζοντας νέους αυθαίρετους κανόνες στη θέση τους.

7. Υπόδυση ρόλων: Αν έχουμε μελετήσει καλά ή γνωρίζουμε καλά τις θέσεις και τον τρόπο σκέψης κάποιου άλλου προσώπου, μπορούμε να αναρωτηθούμε πώς εκείνο το πρόσωπο θα έλυνε το πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε... Αλλιώς, μπορούμε να αναρωτηθούμε πώς θα συμβουλεύαμε εμείς κάποιον άλλο να λύσει αυτό το πρόβλημα, αν δεν το αντιμετωπίζαμε εμείς...

8. Διάλογος: Ένας σίγουρος τρόπος να πλησιάσουμε σε μια διαφορετική λύση για το πρόβλημά μας, είναι να το συζητήσουμε με άλλους ανθρώπους και να είμαστε ανοικτοί σε νέες απόψεις και ιδέες.

9. Το παιχνίδι: Ο αυθορμητισμός και η ελευθερία που μπορεί να έχουμε κατά τη διάρκεια ενός παιχνιδιού, μπορεί να μας οδηγήσουν σε ένα νέο τρόπο σκέψης για ένα πρόβλημα, ενώ παίζουμε!

10. Ηρέμησε, κοιμήσου, ασχολήσου με κάτι άλλο: Όταν μας απασχολεί ένα πρόβλημα, το μυαλό μας εξακολουθεί, υποσυνείδητα, να λειτουργεί προσπαθώντας να βρει λύση σ' ένα πρόβλημα, ακόμη κι όταν εμείς δεν ασχολούμαστε φανερά κι ενεργά μ' αυτό. Πολλές φορές, αν απλά δώσουμε χρόνο στον εαυτό μας να ξεχαστεί, να ηρεμήσει ή να ξεκουραστεί, η λύση παρουσιάζεται από μόνη της!

11. Αλλαγή υλικών / τεχνικών / εργαλείων: Αν η κατακόρυφη σκέψη μας υποβάλλει πώς να λύσουμε ένα πρόβλημα χρησιμοποιώντας συγκεκριμένα υλικά / τεχνικές / εργαλεία, προσπαθούμε να βρούμε νέες λύσεις χρησιμοποιώντας διαφορετικά υλικά / τεχνικές / εργαλεία ή προσθέτοντας νέα στα ήδη υπάρχοντα.

12. Κάνοντας σχέδιο: Πολλές φορές αν προσπαθήσουμε να λύσουμε ένα πρόβλημα με εικονικό αντί με λεκτικό τρόπο, μπορεί να φτάσουμε στη λύση ή σε διαφορετική λύση.

 

Επαναλαμβάνεται πως οι τεχνικές που αναφέρονται εδώ είναι ενδεικτικές. Υπάρχουν κι άλλες πολλές τεχνικές που θα μπορούσε κάποιος ν' ακολουθήσει για να βρει διαφορετικές λύσεις σ' ένα πρόβλημα, εξελίσσοντας τη χρήση της πλάγιας σκέψης. Παράλληλα, υπάρχουν τεχνικές που μπορεί να ενδείκνυται να εφαρμοστούν σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, ενώ άλλες θα είναι ανούσιο να χρησιμοποιηθούν. Σε κάθε περίπτωση όμως, είναι καλό και ωφέλιμο να μάθουμε να χρησιμοποιούμε την πλάγια σκέψη σε κάθε τομέα της ζωής μας...

 

Μάριος Πανάου